32 222-37-33
Odwiedź nas

Odcinek 12. Zagadkowy krzyż turnerski

09 Kwi 2020

Tajemnicze z pozoru detale pozwalają na odszyfrowanie zagadek historycznych. Jedną z nich jest historia krzyża na sztandarze OSP Piekary ze zbiorów CMP. Krzyż ten był stałym elementem m.in. na hełmach, sztandarach i proporcach Towarzystw Gimnastycznych, zawiązujących się licznie w Prusach w XIX w. O ile w Polsce zapleczem osobowym dla straży ochotniczych był ruch sokoli, o tyle w Prusach właśnie ruch turnerski, na którym słowiańscy sokoli się wzorowali.

Ruch turnerski (gimnastyka) posiadał w Prusach silne podstawy polityczno-patriotyczne. Ojcem i propagatorem zorganizowanych ćwiczeń cielesnych był Friedrich Ludwig  Jahn (ur. 1778, zm. 1852). Jahn widział patriotyczne wychowanie w propagowaniu u młodzieży kultury fizycznej. Pierwsze boisko do ćwiczeń powstało w parku Hasenheide w podberlińskiej dzielnicy Neukölln. Do ćwiczeń wykorzystywano przyrządy zbliżone do używanych we współczesnej gimnastyce sportowej: drążki, poręcze, kółka i równoważnie. Idea ta rozpowszechniła się potem w innych krajach.

Najstarsze Towarzystwo Gimnastyczne na świecie powstało w Hamburgu w 1816 r. Najstarszym na Śląsku było Towarzystwa Gimnastyczne w Zgorzelcu, założone w 1847 r. Następne powstało we Wrocławiu w 1858 r. W drugiej połowie XIX w. Towarzystwa Gimnastyczne powstawały na Górnym Śląsku, na czele z najstarszym, katowickim, powstałym w 1860 r. W 1861 r. powstał w Mysłowicach Männerturnverein (Męskie Towarzystwo Gimnastyczne). Należeli do niego głównie młodzi mysłowiczanie niemieckiego ducha, chcący rozwijać tężyznę fizyczną.

Krzyż turnerski składa się z czterech liter F, ułożonych w formie krzyża. Krzyż tworzą pierwsze litery hasła: „Frisch, Fromm, Fröhlich, Frei” (rześki), (pokorny), (radosny), (wolny). Autorem projektu graficznego krzyża był Heinrich Felsin (ur. 1800, zm. 1875) z zawodu miedziorytnik, przewodniczący Towarzystwa Gimnastycznego w Darmstadt. Krzyż ten, zbliżony wyglądem do krzyża maltańskiego, pojawił się po raz pierwszy w sierpniu 1844 r. na sztandarze szkolnego Towarzystwa Gimnastycznego w Darmstadt. Autor projektu wypowiedział się o nim następująco: „Połączyłem cztery litery „F” w jeden znak, który wyraża, jak na gimnastyków przystało, wspólną siłę, jednolitą formułę i moc emitującą we wszystkie strony. Proszę nie zapominać, że jest to też znak chrześcijański”.

Krzyż turnerski zobaczyć można w CMP na sztandarze OSP Wielkie Piekary (ob. Piekary Śląskie). Krzyż widnieje na hełmie, umieszczony pod dłońmi.

Krzyż turnerski widnieje również na fasadzie byłej siedziby straży pożarnej w Mysłowicach przy ul. Strażackiej.